Szwajcaria – projekty koncepcyjne nowej serii banknotów

Szwajcarski Bank Narodowy (Schweizerische Nationalbank (SNB) / Banque Nationale Suisse (BNS) / Banca Nazionale Svizzera (BNS) / Banca Naziunala Svizra (BNS)) zaprezentował koncepcyjne projekty nowej serii banknotów

30 października 2024 r. SBN zapowiedział rozpoczęcie prac nad nową, dziesiątą serią franka szwajcarskiego. Tematem przewodnim serii jest „Szwajcaria i jej wysokości”, który zaprezentuje unikalną topografię kraju – od Jury i Wyżyny Szwajcarskiej po Alpy – przedstawiając Szwajcarię od jej najgłębszych dolin po najwyższe szczyty. Nowa seria ma na celu odzwierciedlenie różnorodności życia na różnych wysokościach.

13 sierpnia 2025 r. Szwajcarski Bank Narodowy opublikował dwanaście projektów, wyłonionych w zakończonym w lipcu 2025 r. konkursie. Od 13 sierpnia do 7 września 2025 r. będzie dostępna ankieta, w której uczestnicy ocenią koncepcyjne projekty.

W kolejnym etapie sześciu uczestników, których projekty uzyskają najwyższe oceny, przedstawi SNB ostateczne propozycje swoich projektów. Projekty te zostaną upublicznione jesienią 2025 r. Rozstrzygnięcie konkursu nastąpi w pierwszym kwartale 2026 r.

Szczegółowe informacje i opisy projektów na stronie banku centralnego.

Koncepcja A. Środowiska życia – Szwajcaria i jej wysokości

Od dolin po szczyty Szwajcarii można odczuć, że ludzie i natura wzajemnie się kształtują i na siebie oddziałują. To fascynujące współgranie jest sednem naszej koncepcji dziesiątej serii banknotów. Dwie strony świata, w którym żyjemy – dwie strony każdego nominału: człowiek na przedniej stronie, natura na tylnej.

Tak jak wysokości płynnie przechodzą jedna w drugą, tak elementy łączące biegną przez wszystkie banknoty. Po ułożeniu tylnych stron obok siebie tworzą one panoramiczny profil podłużny Szwajcarii (z zachodu na wschód), a ustawione jeden nad drugim – profil poprzeczny (z północy na południe). Na przedniej stronie sceny z codziennego współistnienia łączą strefy wysokości naszego kraju, symbolizując człowieczeństwo i wspólnotę. Przez wszystkie banknoty prześwituje przezroczysty szwajcarski krzyż – kotwica naszej tożsamości – umieszczony w tym samym miejscu na każdym nominale. Cień krzyża porusza się zgodnie z wędrówką słońca.

Po raz pierwszy w historii koncepcja ta wykorzystuje szwajcarską gastronomię jako motyw przewodni. Jedzenie to bowiem coś więcej niż odżywianie – to nośnik kultury, źródło przyjemności i element budujący poczucie wspólnoty narodowej. Typowe potrawy są ściśle związane z odpowiednimi wysokościami i ich tradycjami. Przez całą serię banknotów biegnie też ciągły mikrotekst autorstwa Roberta Walsera w czterech językach narodowych, będący literacką interpretacją tematu.

Tylne strony banknotów ukazują florę i faunę poszczególnych wysokości, reprezentowane przez typowe zwierzę i wyróżniającą się roślinę. Na przykład banknot o nominale 1000 franków przedstawia przodkinię dzisiejszej populacji koziorożców. To dzięki niej, po całkowitym wytępieniu, gatunek ten powrócił w Alpy. Przemycona w 1906 roku do parku dzikiej przyrody Peter und Paul w St. Gallen, dała początek populacji, której potomkowie umożliwili udaną reintrodukcję. Przykładem flory jest mak widoczny na banknocie 20-frankowym. Kiedyś powszechny na polach uprawnych zbóż, stał się rzadki wskutek intensyfikacji rolnictwa. Dzięki coraz bardziej ekologicznym metodom uprawy znów jest częstym i barwnym widokiem przy drogach. Te przykłady ilustrują współdziałanie i kruchą zależność człowieka i natury w ich współistnieniu na wszystkich wysokościach w Szwajcarii.

Na poziomie technicznym trójwymiarowe skany zwierząt nadają banknotom dodatkową złożoność estetyczną, odzwierciedlając szwajcarskie osiągnięcia w dziedzinie badań i pomiarów. Przetwarzanie 3D tworzy wrażenie głębi i daje nowe możliwości projektowe. Znaki wodne przedstawiają organizmy wodne, które żyją w wodach spajających wszystkie wysokości – wydrę, traszkę alpejską oraz okrzemki – a każdy z nich opowiada ciekawą historię o specyficznym środowisku, w którym występuje.

Koncepcja B. Szwajcaria i jej wysokości

Szwajcaria zachwyca różnorodnością krajobrazową i kulturową. Koncepcja nowej serii banknotów ilustruje te liczne oblicza w ujęciu wizualnym, odwołując się do trzech wzajemnie powiązanych aspektów: miejsca, światła i życia.

Ta koncepcja maluje wielowymiarowy obraz Szwajcarii – poprzez rytm dnia i przebieg roku, a także na styku tradycji, zmian i przyszłości.

Miejsce – topografia jako tożsamość

Na przedzie banknotów geograficzny charakter naszego kraju ukazany jest poprzez wznoszącą się linię horyzontu, która biegnie przez całą serię. Elementy zabezpieczające przedstawiają w szczegółach konkretne punkty odniesienia i cechy charakterystyczne danej strefy wysokościowej.

Światło – rytm życia

Światło wpływa na nasze poczucie czasu, codzienność i kulturę. Układ diagonalny banknotów odwołuje się do tego aspektu. Różne kąty w całej serii wizualizują roczny rytm – od najniższego położenia słońca zimą (niziny) po jego najwyższy punkt podczas przesilenia letniego (wysokie Alpy).
Tyły banknotów przedstawiają przebieg dnia za pomocą analemmy – kształtu przypominającego cyfrę osiem. Na każdym nominale ukazano pozycję słońca o określonej porze dnia w ciągu roku. Nastrój świetlny jest odzwierciedlony w kolorach akcentowych każdego banknotu.

Życie – współgranie topografii i rytmu

Połączenie obrazowych kadrów i warstw informacji graficznej tworzy wizualne powiązania, które czynią namacalne współistnienie ludzi, kultury i krajobrazu. Dobór tematów ikonograficznych opiera się m.in. na „inwentarzu żywych tradycji w Szwajcarii”, obiektach z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz przyszłych kierunkach rozwoju.

---

10 – Współdziałanie
Niziny łączą się ponad granicami. Woda jako element symboliczny oznacza ruch, niweluje różnice wysokości i spaja regiony.

20 – Witalność i zmiana
Muzeum Narodowe gromadzi w jednym miejscu historię Szwajcarii – przeszłość spotyka się z teraźniejszością. Na tym banknocie kontrasty łączą naukę, rolnictwo, sztukę i kulturę.

50 – Dokładność w czasie
Nominał ten ukazuje historię w formie geologicznej i znaczenie czasu w rzemiośle. Pierwszy szwajcarski patent – mechanizm zegarka – symbolizuje silny potencjał innowacyjny Szwajcarii.

100 – Siła u źródła
Przedgórze alpejskie wyraża potęgę natury i tożsamości szwajcarskiej. Banknot ten koncentruje się na autentyczności, wspólnocie i żywych tradycjach.

200 – Różnorodne doświadczenia
Surowe Alpy umożliwiają spotkanie ze wszystkimi obliczami natury. Pomiary i lokalizacja są niezbędne do odkrywania szwajcarskich regionów górskich.

1000 – Zmiana perspektywy
Nominał ten symbolizuje wizję. Widok z góry ukazuje ogrom naszego świata. Badania korzystają z nowych perspektyw, aby zdobywać wiedzę na przyszłość.

Koncepcja C. Szwajcaria i jej wysokości – topografia i tożsamość Szwajcarii

Koncepcja nowej serii banknotów koncentruje się na haśle „Szwajcaria i jej wysokości”, na styku natury i tożsamości. Każdy nominał ukazuje odrębny aspekt kraju i przedstawia sposób, w jaki człowiek łączy się z odpowiednią strefą wysokości.

Na przedzie każdego banknotu, w centralnej części, znajduje się skała reprezentująca daną wysokość oraz charakterystyczny element Szwajcarii. Ten aspekt naszej tożsamości narodowej znajduje odzwierciedlenie we wszystkich elementach graficznych banknotu i jest spleciony z kontekstem politycznym, gospodarczym, naukowym i kulturowym.
Element obrazowy w górnej części rozwija główny motyw, uzupełnia go narracyjnie i wzmacnia jego przekaz. Pasek zabezpieczający dodaje kolejną warstwę wizualną i zawiera cienki przekrój przedstawionej skały w formie hologramu. Zarówno okno, jak i rejestr prześwitujący ukazują krzyż szwajcarski, który w drugim przypadku jest coraz bardziej przestrzennie rozbudowany wraz ze wzrostem nominału. Znak wodny zawiera elementy flory i poszerza wizualno-koncepcyjny motyw.

Kształty geometryczne oparte są na strukturach inspirowanych topografią. Stanowią wspólny motyw dla całej serii i łączą poszczególne elementy w spójną całość. Każdy nominał posiada kolor główny, kolor dodatkowy oraz barwę akcentową. Te kolory tworzą wizualne przejście do kolejnego nominału i wzmacniają ciągłość serii.

Tył banknotów umieszcza topografię w kontekście społecznym i ukazuje znaczenie społeczno-gospodarcze danej strefy. Struktura graficzna, spójna paleta barw i kształtów oraz konsekwentne rozmieszczenie kluczowych elementów zapewniają wizualną integralność serii. Podejście kolażowe i formy geometryczne łączą się w wizualną mozaikę, scalając różnorodność krajobrazową, językową i regionalną, a także specyfikę różnych wysokości. Efektem jest ponadczasowa kompozycja, która przekazuje tożsamość narodową i oddaje hołd wartościom Szwajcarii, balansującym między innowacją a tradycją.

Nominały i motywy

10 – Niziny: Fundament
Głaz Repère Pierre du Niton – punkt odniesienia dla szwajcarskich pomiarów wysokości
Dyplomacja i gościnność w polityce i turystyce

20 – Wyżyna Środkowa: Różnorodność
Osady naniesione przez wodę na Wyżynę Środkową
Gospodarka, społeczeństwo i różnorodność

50 – Jura: Precyzja
Amonit – uformowany naturalnie na przestrzeni milionów lat
Dokładność i dbałość w rzemiośle oraz planowaniu urbanistycznym

100 – Przedgórze Alpejskie: Przemiana
Kras – kształtowany przez wodę przez tysiące lat
Rolnictwo, tradycja i dziedzictwo kulinarne

200 – Alpy: Stabilność
Znaki szlaków – bezpieczeństwo, orientacja i ludzka kreatywność w górach
Przemysł, technologia i energia

1000 – Wysokie Alpy: Przejrzystość
Kryształ górski – klarowność i otwartość
Badania naukowe, innowacje i nauka

Koncepcja D. Od wysokości do postępu

Szwajcaria ma unikalną topografię. Każda strefa wysokości ma własne cechy, które kształtują mentalność jej mieszkańców, a tym samym umożliwiają pionierski wkład w globalny postęp. Koncepcja dziesiątej serii banknotów opiera się na tradycji, rozwijając ją zarówno pod względem treści, jak i estetyki.

Koncepcja

Przód banknotów wizualizuje istotę, jakość i charakter poszczególnych wysokości. Tył ukazuje przełomowe momenty i dokumentuje wkład Szwajcarii. Charakterystyczny element wyróżniający dominuje po obu stronach.

---

Nominały

10 franków
A: Miejskie centra nizin oraz bliskość krajów sąsiednich sprzyjają i wymagają dialogu oraz otwartości na inne kultury.
B: Osiągnięcia takie jak internet, modele językowe czy narzędzia SI są katalizatorami sieciowania.

20 franków
A: Wyżyna Środkowa ma charakter policentryczny i jest geograficznie zróżnicowana; rolnictwo, przemysł, biznes i edukacja tworzą podstawy wspólnoty, sieci zaopatrzenia i dobrobytu.
B: Robotyka i inteligentne systemy rewolucjonizują produkcję i efektywność.

50 franków
A: Spokój krajobrazu Jury sprzyja koncentracji i precyzji.
B: Wysokiej precyzji instrumenty umożliwiają powstawanie nowej wiedzy i innowacyjnych odkryć.

100 franków
A: Świat Przedgórza Alpejskiego oferuje inspirację i relaks.
B: Synteza kreatywności, technologii i sztuki jest siłą napędową innowacji.

200 franków
A: Alpy, dzięki swojej dzikiej energii, budzą witalność i szacunek.
B: Odpowiedzialne wykorzystanie zasobów przyczynia się konstruktywnie do świadomości ekologicznej.

1000 franków
A: Wysokie Alpy, będące skarbnicą wiedzy o zmianach klimatycznych, zachęcają do przyjęcia długoterminowej perspektywy w kształtowaniu przyszłości.
B: Badanie nieznanych światów poszerza horyzonty.

---

Elementy projektu

Obiekt na przedzie (A): ikonograficzny wyróżnik dla danej wysokości i tematu.

• 10: Winogrono – kultura
• 20: Kwiat jabłoni – płodność
• 50: Liść buka – złożoność
• 100: Arcydzięgiel – zdrowie
• 200: Kamień – trwałość
• 1000: Lód, woda – eliksir życia

Okno: graficznie uproszczone przedstawienie tematu.

Obrazy tła: ukazują typowe elementy takie jak krajobraz, infrastruktura, architektura, ludzie, zwierzęta i roślinność dla danej wysokości.

Kartografia: reliefy i tekstury tła – połączenia społeczne, mobilność, współrzędne, szlaki turystyczne, zbiorniki wodne, poziomice.

Pasek zabezpieczający: ludzie, Szwajcaria i glob ilustrują kluczowe tematy podejmowane na danym nominale.

Znak wodny: glob z strefami klimatycznymi jako analogia do stref wysokości.

---

Obiekt na tyle (B): przykłady odkryć, wynalazków, przełomowych osiągnięć i innowacji jako typowego wkładu w postęp:

• 10: Komputery kwantowe, SI, Internet
• 20: Laboratoria robotyczne, inteligentne systemy
• 50: Mikroskopia krioelektronowa
• 100: Druk 3D w betonie, immersyjna przestrzeń sceniczna
• 200: System magazynowania energii
• 1000: Egzoplaneta Dimidium (Pegasi 51b)

Tekstury tła: wizualizacja internetu, sieci transportowej i zaopatrzeniowej, geodezji, przepływu powietrza, błyskawic i konstelacji.

Koncepcja E. Różnorodne współistnienie – od brzegu jeziora po górski szczyt

Przyroda jest fundamentem naszego istnienia, a także źródłem inspiracji i motywacji. Ta koncepcja nowej serii banknotów ukazuje przyrodę jako aktywną przestrzeń – nie tło – w której ludzie tworzą, chronią i rozważają. Wysokości stanowią strukturę i ramy tematyczne. Każdy nominał opowiada historię o tym, jak natura i ludzka kreatywność są ze sobą splecione – w narracji o różnorodności, odpowiedzialności i postępie.

W centrum każdego banknotu znajduje się silny motyw przewodni, wokół którego snuta jest opowieść. Jest on powiązany tematycznie zarówno z określoną strefą wysokości, jak i z kluczowymi sektorami kulturowymi, gospodarczymi i technologicznymi Szwajcarii. Każdy nominał ilustruje różne sposoby współżycia ludzi na poszczególnych wysokościach.

---

Tematy

• 10 (Niziny) – roślina lecznicza: nauka, medycyna, winiarstwo, handel
• 20 (Wyżyna Środkowa) – pszczoła miodna: budownictwo/mieszkalnictwo, współistnienie, mobilność, gospodarka
• 50 (Jura) – skamieniałość: historia, precyzyjna mechanika, energia wiatrowa, regiony językowe
• 100 (Przedgórze Alpejskie) – grzyb: turystyka piesza, rolnictwo alpejskie i mleczarstwo, tradycje, budowa tuneli
• 200 (Alpy) – szyszka modrzewia: sporty górskie i zimowe, turystyka, górna granica lasu, energia wodna
• 1000 (Wysokie Alpy) – kryształ: alpinizm, kontrola lawin, lodowce i wieczna zmarzlina, meteorologia

---

Zasady przewodnie

• Logika – każdy nominał ma spójną logikę treści i projektu, z czytelnym układem i rozpoznawalną strukturą
• Różnorodność – reprezentowane są wszystkie kantony Szwajcarii
• Funkcjonalność – połączenie odległego tła i szczegółowego pierwszego planu
• Dobór kolorów – jasny kolor główny, ciemny kolor główny i kolor akcentu inspirowane są siedliskiem na danej wysokości

---

Przód

• Motyw przewodni: babka lancetowata (roślina lecznicza), pszczoła kraińska, skamieniałość amonitu, czubajka kania, szyszka modrzewia, kryształ górski
• Ilustracja: obiekty stworzone przez człowieka i krajobrazy
• Zdjęcie w zbliżeniu: cecha regionalna 1

Elementy zabezpieczeń:
A: Mapa Szwajcarii z zaznaczoną wysokością (farba magnetyczna)
B: Rejestr przezroczysty: oznaczenie wysokości
C: Okno: aktywność kulturalna na danej wysokości
D: Pasek zabezpieczający: bioróżnorodność
E: Obiekt stworzony przez człowieka (znak wodny)

---

Tył

• Relief 3D: Lago Maggiore, wodospady Renu, wąwozy Moutier, region Fürstein, przełęcz Furka, szczyt Weisshorn
• Infrastruktura: port w Bazylei, stacja w Zugu, farma wiatrowa Mont Crosin, tunel drogowy Gottharda, zapora Grimselsee, stacja meteorologiczna Weissfluh
• Mapa Szwajcarii: zbiorniki wodne, gęstość zaludnienia, regiony językowe, szlaki turystyczne, górna granica lasu, lodowce
• Dwa typowe widoki krajobrazu
• Zdjęcie w zbliżeniu: cecha regionalna 2
• Zwierzę typowe dla danej wysokości: rozwielitka, mrówka, ślimak, krowa, koziorożec, orłosęp brodaty

---

Całościowy obraz

Zestawione razem banknoty tworzą krzyże szwajcarskie – symbol solidarności i współdziałania pomiędzy wysokościami. To zaproszenie do porównywania nominałów i postrzegania ich jako spójną, jednoczącą opowieść o Szwajcarii.

Koncepcja F. Cudowne krajobrazy

W centrum tej koncepcji nowej serii banknotów znajduje się idea przemian społecznych, kulturowych i geograficznych. Opiera się ona na narracyjnych przedstawieniach ukazujących ruch, zmienność i interakcje.

Każdy banknot stanowi część wizualnego procesu opisującego transformację. Obrazy są celowo symboliczne – pobudzają wyobraźnię, wykraczając poza to, co oczywiste, oraz zachęcają do odkrywania Szwajcarii na nowo. Tworzą przestrzeń do indywidualnej interpretacji, skojarzeń i refleksji nad kwestiami, które kształtują Szwajcarię dziś i będą ją kształtować w przyszłości.

Każdemu z sześciu nominałów przypisano temat odpowiadający jego wysokości. Temat ten jest uzupełniony symbolami na pasku zabezpieczającym.

Zestawione obok siebie tylne strony banknotów tworzą ciągły profil geologiczny, który jest dodatkowo przedstawiony w formie widoków kartograficznych. Każdy nominał posiada znak wodny z drzewami typowymi dla danej wysokości – stanowią one spokojny punkt odniesienia w ekologii regionu. W tym siedlisku znajdują się także zwierzęta ukazane w charakterystycznych dla siebie ruchach. Okno banknotu odsłania widok na kolejną wysokość.

---

Nominały i tematy

• 10 – W nurcie badań
  Przedstawienie ludzkiej komórki na różnych etapach rozwoju. Wchodzi ona w interakcję z systemem włókien, które mogą symbolizować zarówno ciało, jak i przepływ informacji oraz transfer wiedzy. Obraz dotyczy biologii, przepływu informacji, badań naukowych i edukacji jako systemów połączonych siecią.
• 20 – W centrum życia miejskiego
  Przedstawienie struktury architektonicznej z miejską roślinnością i przestrzeniami dla sportu i kultury. Basen symbolizuje kąpiele, wypoczynek oraz symbiozę miasta i wody. Obraz ukazuje przestrzeń miejską jako miejsce aktywności kulturalnej i interakcji społecznych.
• 50 – Od grotu strzały do narzędzia precyzyjnego
  Ilustracja historycznego kryształowego grotu strzały na ekranie, z dolną częścią ukazującą go jako fragment pierwotnego neolitycznego kryształu górskiego. Pomiędzy nimi soczewki ujawniają ukrytą przeszłość. Nowoczesne narzędzia precyzyjne kształtują przyszłość i opowiadają historię początków naszej cywilizacji.
• 100 – Języki przez góry i doliny
  Cztery góry symbolizują języki narodowe i otaczają centralną górę, reprezentującą Szwajcarię. Na szczytach płoną alpejskie ogniska. Drewniane lejki do mleka unoszą się nad wierzchołkami jak megafony, przekazując komunikaty. Topografia jako struktura definiująca język i zwyczaje.
• 200 – „Wodny zamek” – od źródła do energii elektrycznej
  Chmury, deszcz, zbiornik wodny. Pod nim wyimaginowana elektrownia – woda wpływa od góry, a energia promieniuje u dołu. Góry ukazane są jako infrastruktura dla produkcji energii.
• 1000 – Oddech szczytów
  Przedstawienie lodowej struktury będącej jednocześnie górą i lodowcem, otoczonej chmurami. Rdzeń wiertniczy ukazuje pęcherzyki powietrza z przeszłości. Tematy to klimat, meteorologia i czas.

Koncepcja G. Innowacja i tradycja

Wysokości to coś więcej niż tylko krajobraz – one kształtują kulturę. W odległych dolinach rodzą się unikalne tradycje, podczas gdy bliskość i wymiana inspirują przełomowe innowacje. Ta koncepcja nowej serii banknotów oddaje hołd bogactwu tradycji i innowacji w Szwajcarii, pokazując, jak ściśle obie te sfery są powiązane z warunkami panującymi na różnych wysokościach.

Przód każdego banknotu przedstawia obiekt symbolizujący innowację związaną z odpowiednią wysokością – od mikroskopijnie małych po nieskończenie wielkie. Tył oddaje hołd tradycji charakterystycznej dla tej wysokości. Historia zaczyna się od ludzi i natury (banknot 10 CHF), do których powraca na banknocie 1000 CHF, po przejściu przez serię obiektów i zwierząt.

---

Nominały i motywy

• 10 – Nauka i woda
  Profesor z Bazylei jako pierwszy wyizolował kwas deoksyrybonukleinowy (DNA) – przełom w biochemii. Umożliwiła to wymiana naukowa na nizinach, które charakteryzują się obecnością wód sprzyjających handlowi, interakcji oraz żywej kulturze kąpielisk, sięgającej aż po południowe Ticino.
• 20 – Sieć i demokracja
  Na zurbanizowanym Środkowym Płaskowyżu narodziła się World Wide Web oraz pierwsza strona internetowa. Oba te wynalazki powstały w CERN niedaleko Genewy – lokalizacji wybranej ze względu na stabilność polityczną naszej demokracji bezpośredniej.
• 50 – Natura i precyzja
  Łopian rosnący w Jurze zainspirował wynalazek rzepu (velcro). Sztuka zegarmistrzowska również ma swoje korzenie w regionie Jury. Jest to światowej sławy przykład precyzyjnego rzemiosła, które wyrosło z domowej produkcji prowadzonej przez rolników w surowe zimowe miesiące.
• 100 – Energia wodna i rolnictwo alpejskie
  Energetyka wodna jest najważniejszym źródłem energii w Szwajcarii. Wykorzystuje różnice wysokości w przedgórzu alpejskim przy pomocy licznych turbin i zbiorników retencyjnych. Region znany jest także z uroczystych wędrówek bydła na letnie pastwiska i zejść na zimę, odzwierciedlających nasz szacunek dla zwierząt hodowlanych.
• 200 – Badania i pomoc
  Szwajcaria jest uznawana za pioniera w badaniach nad lawinami, śniegiem i lodowcami, bazując na wielowiekowej tradycji zarządzania zagrożeniem lawinowym w Alpach. Symbolem tego są psy rasy bernardyn, wykorzystywane do akcji ratunkowych na wysokościach powyżej 2400 m n.p.m., które do dziś pozostają symbolem ochrony i pomocy.
• 1000 – Pomiary i alpinizm
  W Wysokich Alpach badania spotykają się z ekstremalnymi doświadczeniami – od historycznych map triangulacyjnych (wzór dla mapy Dufoura) po najnowocześniejsze technologie pomiarów nieba i Ziemi. To również miejsce rozgrywania „Patrouille des Glaciers” – jednego z najtrudniejszych na świecie wyścigów w narciarstwie wysokogórskim.

---

Elementy projektu

• Tło – wznosząca się linia horyzontu przedstawia odpowiednią wysokość.
• Kolory – łączone z ich barwami dopełniającymi.
• Okno (A) – ukazuje strefy wysokościowe Szwajcarii.
• Pasek zabezpieczający (B) – łączy linię horyzontu z motywem innowacji.
• Rejestr prześwitujący (C) – łączy tradycję i innowację w jednym graficznym symbolu.
• Znak wodny (D) – przedstawia zagrożony gatunek kwiatu charakterystyczny dla danej wysokości.
• Elementy dotykowe – im wyższy nominał, tym większy odstęp między wypukłymi liniami.

Koncepcja H. Skała i krajobraz jako waluta

Żaden kraj w Europie nie jest tak silnie ukształtowany przez zróżnicowanie wysokości jak Szwajcaria. Około 70% jej terytorium to obszary górskie – charakterystyczny krajobraz, który kształtuje kulturę i gospodarkę. Frank szwajcarski, jako twarda waluta, jest z kolei uznawany na całym świecie za stabilny i godny zaufania. Ta koncepcja nowej serii banknotów łączy oba te aspekty w spójną narrację: skałę jako symbol geograficznego pochodzenia i gospodarczego fundamentu.

Uzupełnieniem koncepcji jest idea banknotu jako nośnika pierwotnej wartości. Na długo przed wprowadzeniem monet czy banknotów, wybrane kamienie – o symbolicznych i namacalnych walorach – były używane jako środek płatniczy. Każdy nominał przedstawia skałę, odwzorowaną hiperrealistycznie i sfotografowaną w artystyczny sposób. Skały stają się ambasadorami tożsamości regionalnej, głębi czasowej i stabilności gospodarczej.

---

Przednia strona: skała jako symbol wartości

Każdy banknot przedstawia kamień typowy dla danej strefy wysokościowej – zebrany w terenie i odwzorowany w oryginalnym rozmiarze z drobiazgową dbałością o szczegóły. Symbolizują one ogromną rozpiętość między nizinami a Wysokimi Alpami:

• 10 (niziny) – otoczak rzeczny (Bazylea, kanton Bazylea-Miasto)
• 20 (Środkowy Płaskowyż) – zlepieniec (Amden, kanton St. Gallen)
• 50 (Jura) – wapień (Rüttenen, kanton Solothurn)
• 100 (przedgórze alpejskie) – łupek (Elm, kanton Glarus)
• 200 (Alpy) – granit (Gotthard, kanton Uri)
• 1000 (Wysokie Alpy) – kryształ górski (Wergenstein, kanton Gryzonia)

Jakość każdej skały i jej znaczenie gospodarcze opisano w mikrodruku. W ten sposób każdy nominał otrzymuje unikalny mineralny portret.

---

Tylna strona: krajobraz jako geograficzna sala pogłosowa

Tyły banknotów przedstawiają uproszczone krajobrazy oparte na danych topograficznych swisstopo – rzeczywiste miejsca sprowadzone do samej topografii, światła i formy. Silne kontrasty tonalne podkreślają typowe struktury osadnicze na różnych wysokościach.

Wybór odpowiada danej wysokości:

• 10 – jezioro Lugano (kanton Ticino)
• 20 – wąwóz rzeki Sense (kantony Berno i Fryburg)
• 50 – Saint Ursanne (kanton Jura)
• 100 – Entlebuch (kanton Lucerna)
• 200 – Alpstein (kanton Appenzell Innerrhoden)
• 1000 – Weisshorn (kanton Valais)

Tworzy to koncepcję dialogową: przód= mikroskopijna bliskość, tył= makroskopowy dystans.

Ta koncepcja łączy geografię, historię, gospodarkę i kulturę Szwajcarii poprzez skałę – uniwersalny symbol trwałości i pochodzenia. Zakorzeniona w unikalnym krajobrazie Szwajcarii, łączy ona głębię kulturową, różnorodność narodową oraz stabilność monetarną w sposób widoczny i namacalny.

---

Zabezpieczenia

• Przezroczysty krzyż szwajcarski jako okno zabezpieczające w górnej części
• Rejestr prześwitujący w kształcie krzyża szwajcarskiego na dole
• Srebrny nadruk mapy pokazującej wysokość, miejsce znalezienia skały i lokalizację krajobrazu na tylnej stronie
• Znak wodny przedstawiający odbicie skały
• Pasek zabezpieczający z informacjami geologicznymi i gospodarczymi w mikrodruku (po niemiecku, francusku, włosku i retoromańsku)
• Pod światłem UV widoczne są linie konturowe typowe dla danej wysokości

Koncepcja I. Relacja z podróży po Szwajcarii

Ten koncept nowej serii banknotów przedstawia dziennik podróży wędrowca odkrywającego różne regiony Szwajcarii. Ukazuje relację z odwiedzanych krajobrazów i przywołuje różnorodność natury oraz dzikiej fauny i flory.

Każdy banknot podkreśla naturalne i kulturowe cechy odwiedzanych regionów, od nizin po wysokie Alpy. Na przedzie znajduje się element jednego z trzech królestw (mineralnego, roślinnego i zwierzęcego) charakterystyczny dla danego regionu, świadczący o różnorodności Szwajcarii; unikalny wizerunek sprawia, że każdy banknot jest wyjątkowy. Na tyle alegoryczny krajobraz ukazuje regionalną symbiozę natury i człowieka. Trasa podróży dopełnia obraz. Banknoty są więc jak zdjęcia wplecione w dziennik podróży wędrowca.

Koncept jest subtelnym połączeniem fotografii i ilustracji, zręcznie splecionych, aby zasugerować niezbywalną jakość odcisku palca. Całość uzupełniają małe trójkąty – symbole kartograficzne – oraz skrót nazwy kantonu.

---

Banknoty w szczegółach

10 – Królestwo mineralne, kanton Ticino
Przód: stos granitowych kamieni (cairn)
Tył: Widzę… rzekę wycinającą koryto w skale. Później rozciąga się nad nią elegancki stary most, obok stoi mały kamienny dom w cieniu kasztanowców.

20 – Królestwo roślinne, kanton Schaffhausen
Przód: kiść winogron pinot noir
Tył: Widzę… wspaniałe widowisko Wodospadów Renu oraz twierdzę Munot otoczoną winnicami. Na dalekim horyzoncie widoczne są łagodne wzgórza upraw winorośli.

50 – Królestwo zwierzęce, kanton Jura
Przód: koń rasy Freiberger
Tył: Widzę… konie i farmę zegarmistrza wyłaniające się ponad lasem otaczającym spokojne jezioro. Suche kamienne murki łączą się w oddali z linią grzbietów.

100 – Królestwo roślinne, kanton Lucerna
Przód: kwiat lnu
Tył: Widzę… historyczny statek pasażerski sunący po Jeziorze Czterech Kantonów. Pola lnu aż po horyzont symbolizują lokalną tradycję włókiennictwa, a całość spogląda z góry na nią góra Pilatus.

200 – Królestwo zwierzęce, kanton Gryzonia (Graubünden)
Przód: sęp brodaty
Tył: Widzę… kozicę stojącą na skale w rozległości parku narodowego. Spogląda w dolinę, gdzie króluje natura.

1000 – Królestwo mineralne, kanton Valais
Przód: ametyst
Tył: Widzę… alpinistę wspinającego się po grani. Po jego prawej stronie wznosi się ultranowoczesna Hütte Monte Rosa, zdominowana przez szczyt Dufour – najwyższy punkt Szwajcarii.

---

Elementy zabezpieczające:

• Okienko: sylwetka herbu (po złożeniu banknotu na pół pokrywa się z rejestrem przezroczystym)
• Recto-verso: herb kantonu w dwóch częściach – jedna na przedniej stronie, druga na tylnej stronie
• Znak wodny: miejsce warte zobaczenia w regionie wraz ze współrzędnymi GPS
• Pasek poziomy: makroskopowy widok wizerunku z przedniej strony

Koncepcja J. Dialog – Wieloaspektowe spojrzenie na różnorodne siedliska

Krajobrazy na różnych wysokościach kształtują przestrzenny charakter Szwajcarii. Na przedzie banknotów przedstawiono rodzimą roślinność w skali naturalnej – zaproszenie do bardziej świadomego spojrzenia na to, co znane – czy to na przystanku autobusowym, w porze lunchu, czy podczas wędrówki. Na tylnej stronie perspektywa się rozszerza. Fragmentaryczne kompozycje nawiązują do osiągnięć cywilizacyjnych definiujących tożsamość.

Ponadto bogactwo wielowarstwowych informacji czyni ten koncept nowej serii banknotów prawdziwym narzędziem do eksploracji kraju. Rodzimy owad pojawia się w rejestrze przezroczystym. W znaku wodnym widnieją prehistoryczne zwierzęta odkryte w Szwajcarii, a pasek zabezpieczający prezentuje warstwy geologiczne – oba symbole głębokich struktur skalnych leżących pod szwajcarskim gruntem.

Wszystkie nominały są ze sobą wizualnie powiązane i tworzą swego rodzaju przekrój Szwajcarii i jej licznych wymiarów. Elementy wysokościowe wchodzą ze sobą w interakcję, rośliny przelewają się z jednego nominału na drugi, środki transportu łączą miejsca – symbol: wszystko jest ze sobą powiązane.

Dialog między człowiekiem a przyrodą, ukazany tu z wielu perspektyw, jest sednem tego konceptu.

---

Niziny (10):
Rozłożysta babka szerokolistna – pożywienie dla owadów i symbol miejskiej bioróżnorodności – rośnie niezauważona tam, gdzie przechodzą ludzie. Także w obszarach metropolitalnych: pociąg, symbol mobilności i interakcji między regionami i językami, ośrodek badawczy CERN oraz wzmocniona konstrukcja z betonu zwana Schaulager, symbolizująca ochronę i komunikację.

Wyżyna Środkowa (20):
Białkowa groch uprawiana jest zarówno w szwajcarskich ogródkach warzywnych, jak i w miejskich skrzyniach warzywnych. Żywa tradycja spływów po rzece Aare, NEST jako środowisko testowe dla przyszłych technologii budowlanych i energetycznych, a także dla mieszkalnictwa miejskiego i wiejskiego, odzwierciedlają ludzkie wysiłki w adaptacji do świata przyrody.

Jura (50):
W skali naturalnej na przodzie banknotu znajduje się jedynie fragment zwykłego buka – symbolu stabilności. Na tylnej stronie drzewo liściaste rozpościera swoje gałęzie w pełnej okazałości, otoczone murem z kamienia łupanego, stacją pomiarową La Dôle oraz regionalną architekturą, która odzwierciedla tradycyjne rzemiosło zegarmistrzów. Tradycja i nowoczesność wchodzą w dialog.

Przedgórze Alp (100):
Żółta wiechlina – trawa pastewna i siano dla zwierząt – rośnie w kwitnących łąkach. Krajobraz charakteryzuje rolnictwo alpejskie i turystyka: alpejska serownia z dachówką, szlaki turystyczne, kolejka linowa.

Alpy (200):
Gęste krzewy borówki zapewniają schronienie i pożywienie dla małych ssaków oraz chronią glebę przed erozją. Kultura zbierania dzikich roślin jest także częścią niematerialnego dziedzictwa kulturowego Szwajcarii. Glacier Express i zapora świadczą o technologii w przyrodzie.

Wysokie Alpy (1000):
Niewiele roślin kwitnących rośnie tak wysoko jak jaskier lodowcowy. Ludzie również przejawiają ducha pionierskiego: badania w Obserwatorium Sphinx na Jungfraujoch, wspinaczka wysokogórska w ekstremalnych rejonach, budowanie w sposób zrównoważony w trudnym środowisku przy Hütte Monte Rosa.

Koncepcja K. Genius loci

Genius loci (łac. „duch opiekuńczy danego miejsca”) – duch lub demon władający albo opiekujący się jakimś miejscem.

Dziś mówimy o „Szwajcarii i jej wysokościach”. A jednak żadna pojedyncza siła napędowa nie zdeterminowała kształtu naszego kraju – żadna dynastia go nie koronowała, żadna wiara go nie zjednoczyła, żaden język go nie scalił. A jednak powstał naród, kształtowany mniej przez przypadek, a bardziej przez wolę.

Koncepcja
Ta koncepcja jest poświęcona Szwajcarii i ukazuje dwa kluczowe aspekty: kraj i krajobraz na przodzie oraz relację człowieka z naturą na tylnej stronie. Każdy z nich osadzony jest w podstawowej wartości: „pokora” wobec potęgi natury na przedniej stronie oraz „solidarność” jako fundament współpracy społecznej na tylnej stronie.

Przód
Sześć widoków ukazuje geograficzną różnorodność Szwajcarii. Krajobrazy te nie są dosłownym odwzorowaniem, lecz skonstruowanymi wspomnieniami – złożonymi z prawdziwych fotografii, by uchwycić atmosferę regionu, a nie mapować go. Żaden nie istnieje dokładnie w takiej formie, lecz wszystkie wywołują jednoznaczne poczucie szwajcarskości.

Tył
Ta strona opuszcza sferę fizyczną i wchodzi w wymiar symboliczny – tam, gdzie skala zanika, a sens się ujawnia. W każdej parze człowiek–natura wizualny dialog ujawnia ukryte geometrie i niespodziewane synergie. Każdy nominał odzwierciedla bogactwo szwajcarskich wysokości i regionów poprzez symbole obejmujące naturę, kulturę, pracę i wypoczynek.

Podsumowanie
Koncepcja nowej serii banknotów przekłada uczucie – pamięć, nastrój, atmosferę – na język wizualny. Nie poprzez wielkie gesty, lecz przez cichą moc małych, osobistych osiągnięć: poranne światło na 4 027 m, zanurzenie w lodowatej wodzie, cisza przed występem, radość z innowacji. Chcieliśmy uchwycić nie tylko wysokości, lecz ich ducha – miejsce zarówno znajome, jak i wyjątkowe. Miejsce, które wszyscy nazywamy Szwajcarią.

Proces
Zaprosiliśmy przyjaciół i rodzinę do dzielenia się swoimi „szwajcarskimi momentami” – zebraliśmy ponad 4 000 zdjęć, które stały się podstawą naszych wizualizacji wolnych od praw autorskich (część została wzbogacona lub wygenerowana przy pomocy SI).

Uwagi dotyczące grafiki

• Krzyż „see‑through”: pięć identycznych kwadratów symbolizuje połączenie czterech języków w jeden naród.
• Znaki wodne: w niebie pojawiają się mity o powstaniu Szwajcarii, symbolizujące mądrość, poświęcenie, bunt, pomysłowość, niewinność i jedność.
• Rozmieszczenie elementów zabezpieczających: pionowo na przodzie, w formie okręgu.
• Układ: przód podkreśla wertykalność szwajcarskiego krajobrazu; tył tworzy okna w teraźniejszość.
• Analiza symboliczna: na przedniej stronie drobne postacie ukazują skalę natury; na tylnej stronie okręgi wyrażają równość.
• Wzory: krzyże odzwierciedlają zarówno historyczną rolę Szwajcarii jako skrzyżowania dróg Europy, jak i precyzję – kluczową cechę kraju.
• Białe figury geometryczne: odzwierciedlają struktury państwowe (np. 26 kantonów, 5 filarów konstytucyjnych).
• Tekstury w tle: na tylnej stronie wyrażają naturalną istotę krajobrazu.
• Kolory: czerpane z klarowności alpejskiego światła.

Trzy sposoby budowania spójności wizualnej:

1. Hologram: przepływ i stan wody na wszystkich wysokościach; chmury, lód, śnieg, rzeki, jeziora, wody gruntowe.
2. Okno: sześć nakładających się reliefów górskich od Lago Maggiore po Dufourspitze.
3. Element puzzli: razem elementy tworzą kontur granic narodowych.

Koncepcja L. Szwajcaria jako ekosystem

Ta koncepcja nowej serii banknotów ukazuje bogactwo i różnorodność przyrodniczego środowiska Szwajcarii poprzez jedną spójną ideę: jej ekosystem. Pomysł uzupełnia temat „Szwajcaria i jej wysokości”, łącząc różne poziomy wysokościowe w podejściu przekrojowym. Zarówno górski strumień, jak i łąka zalewowa stanowią ekosystemy, w których życie (biocenoza) dynamicznie oddziałuje ze środowiskiem (biotopem). Holistyczne spojrzenie ujawnia sieci ekologiczne, które przecinają szwajcarski krajobraz – od szczytów Alp po rozległe niziny.

Pojęcie ekosystemu rezonuje także z jednym z kluczowych współczesnych zagadnień: wpływem działalności człowieka oraz ochroną gatunków i siedlisk przyrodniczych. Koncepcja ta nie tylko ma na celu ukazanie szwajcarskiej przyrody i topografii, lecz także zachęca do refleksji nad naszym miejscem w tym złożonym systemie żywym.

Przód
Przód prezentuje intuicyjną ilustrację piękna i harmonii każdego poziomu wysokości. Panorama topograficzna rozciąga się poziomo na wszystkich banknotach, natomiast skala wertykalna dostarcza informacji o danej wysokości. Ikonografia podkreśla ekosystem poprzez cztery kluczowe elementy:

• Symbol reprezentujący istotny element ekosystemu
• Charakterystyczne zwierzę
• Zbliżenie ujawniające szczegół panoramy
• Tło ilustrujące niewidzialne interakcje (przepływy, połączenia, energie)

Wartość	Poziom	Symbol	Zwierzę	Zbliżenie	Tło
10	Niziny	Światło	Pszczoła dzika	Słupek pręcika	Długości fal
20	Nizina centralna	Fauna	Lis	Reducent	Układ krążenia
50	Jura	Flora	Salamandra	Szyszka	Grzybnia
100	Przedgórze alpejskie	Woda	Pstrąg potokowy	Mikroalgi	Hydrologia
200	Alpy	Minerał	Kozica	Porost	Stratygrafia
1000	Wysokie Alpy	Powietrze	Sęp brodaty	Kwarc	Prądy powietrzne

Tył
Tył umożliwia bardziej analityczne i kartograficzne odczytanie informacji. Przedstawia fragment mapy Szwajcarii, pokazujący dane powiązane z symbolem na przodzie: wskaźnik ciepła (10), gęstość zaludnienia (20), pokrycie roślinnością (50), system rzeczny (100), skład geologiczny (200), promieniowanie i fale (1000). Po nałożeniu na siebie sześć banknotów tworzy pełną mapę Szwajcarii w skali 1:1 500 000 i stanowi miniaturowy atlas szwajcarski.

Elementy zabezpieczające
Elementy zabezpieczające są w pełni zintegrowane z projektem banknotu. Hologramy (A) oraz pasek zabezpieczający uzupełniają obrazy. Okienko związane z paskiem wzmacnia ogólne bezpieczeństwo (B). Znak wodny przedstawia wysokości w formie graficznej (C). Recto-verso to świeże ujęcie szwajcarskiego krzyża (D). Skala w milimetrach na krawędziach przodu banknotów pozwala używać ich jako linijki.

Podobnie jak scyzoryk szwajcarski, banknoty te stają się wielofunkcyjnymi przedmiotami: środkiem płatniczym, nośnikiem informacji, fragmentem atlasu i praktycznym narzędziem.

Warunki użycia informacji i materiałów

Źródło: SNB